Бастауыш мектеп

Халықаралық бакалавриаттың Бастауыш мектеп бағдарламасы бойынша авторизация сертификаты

PYP бағдарламасы бойынша 1–4 сыныптардағы оқу үдерісі

Primary Years Programme (PYP) бағдарламасында оқушылардың дамуындағы ATL дағдыларының рөлі

Оқыту тәсілдері (Approaches to Learning, ATL) Халықаралық бакалавриаттың (IB) бастауыш мектепке арналған Primary Years Programme (PYP) бағдарламасында маңызды рөл атқарады. ATL өзара байланысты бес дағды тобынан тұрады: ойлау дағдылары, зерттеу дағдылары, коммуникациялық дағдылар, әлеуметтік дағдылар және өзін-өзі басқару дағдылары. Олар бүкіл оқу үдерісіне кіріктіріліп, IB оқушысының бейініндегі қасиеттермен байланыстырылады. ATL дағдылары оқушыларға бірқатар маңызды артықшылық береді.

1. Ойлау дағдыларын дамыту: Ойлау дағдылары сыни және шығармашылық ойлауды, білімді трансферлеуді және рефлексияны қамтиды. Олар балаларды ақпаратты талдауға, өзара байланыстарды анықтауға және негізделген қорытынды жасауға үйретеді. Оқушылар фактілерді жай ғана есте сақтамай, мәселені әртүрлі қырынан қарастыруды үйренеді. Бұл олардың интеллектуалдық дамуы үшін маңызды.

2. Зерттеу дағдыларын қалыптастыру: PYP бағдарламасының негізінде зерттеу арқылы оқыту (inquiry) жатыр. Балалардың өздері тұжырымдайтын сұрақтарға ерекше көңіл бөлінеді. Зерттеу дағдылары оқушыларға осы сұрақтарға жауап іздеуге: ақпаратты жинауға, іріктеуге және бағалауға, оның дұрыстығын тексеруге және қорытынды жасауға көмектеседі. Осылайша олардың қызығушылығы мен өз күшіне деген сенімі дамиды.

3. Коммуникациялық дағдыларды дамыту: Оқушылар тыңдауға, өз ойын ауызша және жазбаша түрде анық жеткізуге, өз пікірін дәлелдеуге және жұмысының нәтижелерін таныстыруға үйренеді. Оқу үдерісі интерактивті әрі қызықты бола түседі, бұл оқушылардың мотивациясы мен белсенділігінің жоғары деңгейін қолдайды.

4. Өзін-өзі басқару және метатаным дағдыларын дамыту: Өзін-өзі басқару дағдылары оқушыларға уақыт пен тапсырмаларды ұйымдастыруға, мақсат қоюға, эмоцияларын басқаруға және табандылық танытуға көмектеседі. Рефлексия балаларды өзінің ойлау және оқу үдерісін бағалауға үйретеді. Олар өздеріне: «Мен неге бұлай ойлаймын?», «Менде қандай дәлелдер бар?», «Маған тағы нені білу қажет?» деген сұрақтар қояды. Осылайша үздіксіз даму үшін қажетті өзін-өзі реттеу және дербестік қалыптасады.

5. Эмпатия және ынтымақтастық: Әлеуметтік дағдылар балаларды әртүрлі көзқарастарды құрметтеуге, эмпатия танытуға, келісімге келуге, рөлдерді бөлуге және қақтығыстарды шешуге үйретеді. Бұл дағдылар IB оқушысы бейінінің «Ашық ойлы» (Open-minded) және «Қамқор» (Caring) сияқты қасиеттерімен тығыз байланысты. Топтық жұмыс барысында оқушылар командада әрекет етуді және шешімдерді бірлесіп қабылдауды үйренеді.

Пәнаралық оқыту

Пәнаралық оқыту — PYP оқу моделінің негізі. Білім оқшауланған пәндерге бөлінбейді: оқушылар өздері және әлем үшін маңызды, жеке пәндердің шеңберінен шығатын идеяларды зерттейді. Бұл ретте пәндік білім мен дағдылар аталған идеяларды түсінудің құралы ретінде пайдаланылады.

Оқыту алты пәнаралық тақырып негізінде құрылады:

1. Біз кімбіз? (Who we are)
2. Уақыт пен кеңістікте қай жерде тұрмыз? (Where we are in place and time)
3. Өзімізді қалай білдіреміз? (How we express ourselves)
4. Әлем қалай жұмыс істейді? (How the world works)
5. Өзімізді қалай ұйымдастырамыз? (How we organize ourselves)
6. Ғаламшарды қалай бөлісеміз? (Sharing the planet)

Осы тақырыптардың негізінде мектеп Зерттеу бағдарламасын (Programme of Inquiry) әзірлейді. Оның құрамына бірнеше аптаға созылатын зерттеу блоктары (Units of Inquiry) кіреді. Бес жастан бастап, яғни 1–4 сыныптардың барлығында оқушылар жыл сайын алты тақырыптың әрқайсысы бойынша бір зерттеу блогын оқиды.

Зерттеу блоктарының ішінде PYP бағдарламасының алты пәндік саласы біріктіріледі: тіл, математика, жаратылыстану ғылымдары, әлеуметтік ғылымдар, өнер, сондай-ақ тұлғалық, әлеуметтік және дене тәрбиесі (PSPE). Мысалы, «Ғаламшарды қалай бөлісеміз?» тақырыбындағы блокта оқушылар математика пәнінде деректерді өлшеп, талдауы, жаратылыстану ғылымдарында экожүйелерді зерттеуі, тіл сабақтарында үндеулер жазуы және өнер сабақтарында плакаттар жасауы мүмкін. Сонымен қатар кейбір пәндік білім мен дағдыларды зерттеу блогына табиғи түрде енгізу мүмкін болмаған жағдайда, олар жеке оқытылады.

2026–2027 оқу жылындағы PYP бағыты бойынша жұмыс

Қазіргі уақытта мектеп PYP бағдарламасы бойынша Авторизациялау сапарын сәтті аяқтады және қазір 2029–2030 оқу жылында өтетін Evaluation Visit сапарына дайындық кезеңінде. Бағдарлама талаптары аясында жүзеге асырылатын негізгі жұмыс бағыттары:

Бастауыш мектеп мұғалімдерінің біліктілігін арттыру курстарынан өтуі;
PYP бағдарламасының негізгі стандарттары мен элементтерін енгізу бойынша жұмыс жоспарын (Action Plan) әзірлеу және іске асыру;
PYP бағдарламасы бойынша Зерттеу бағдарламасын (Programme of Inquiry) әзірлеу және онымен жұмыс істеу, оның ішінде Unit Planners құру және пайдалану;
Бағалау жүйесін қалыптастыру және енгізу;
PYP бағдарламасының маңызды жобасы — PYP Exhibition көрмесі бойынша жұмысты бастау;
Кітапхананы мультимедиялық материалдармен және кітап қорымен қамтамасыз ету, кітапханашының біліктілігін арттыру курстарынан өтуі, сондай-ақ кітапхана бағыты бойынша іс-қимыл жоспарын (Action Plan) әзірлеу және іске асыру.

Оқу жүктемесі

Тіл және әдебиет
1	Әліппе, Ана тілі
2	Қазақ тілі
3	Әдебиеттік оқу
4	Орыс тілі
5	Шетел тілі
Математика және информатика
6	Математика
7	Цифрлық сауаттылық және жасанды интеллект
Жаратылыстану
8	Жаратылыстану
Адам және қоғам
9	Дүниетану
Технология және өнер
10	Музыка
11	Еңбекке баулу
12	Бейнелеу өнері
Дене шынықтыру
13	Дене шынықтыру

Бағалау жүйесі

2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап Қазақстан Республикасының бастауыш мектептерінде бағалаудың жаңартылған ережелері қолданылады. Олар ҚР Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы №125 бұйрығымен бекітілген білім алушылардың оқу жетістіктерін ағымдағы бақылауды жүргізудің үлгілік қағидаларына өзгерістер енгізеді. Бағалау критериалды сипатта қалады: оқушылардың оқу жетістіктері оқу мақсаттары мен алдын ала белгіленген критерийлер бойынша бағаланады.

1-сынып

Оқыту бағалар қойылмай жүргізіледі. Мұғалім әр оқушының ілгерілеуін бақылап, кері байланыс береді.

2–4 сыныптар

Оқу жетістіктерін бағалау екі бөліктен тұрады.

Қалыптастырушы бағалау тоқсан бойы 1-ден 10 балға дейінгі шкала бойынша жүргізіледі. Балдар орындалған жұмыстарға және BilimClass электрондық журналына қойылады, ал мұғалім түсіндірме бере алады. Қалыптастырушы бағалаудың негізгі мақсаты — оқушыға не жақсы орындалып жатқанын және қай бағытта жұмыс істеу қажет екенін түсінуге көмектесетін уақтылы кері байланыс беру.

Аралық бағалау бөлім бойынша жиынтық бағалауды (БЖБ) және тоқсандық жиынтық бағалауды (ТЖБ) алмастырды. Ол бір толық сабақ көлемінде жүргізілетін жұмыс түрінде өткізіледі:

Тіл пәні бойынша — диктант және мәтінді түсінуге арналған тапсырмалар;
Әдебиеттік оқу бойынша — мазмұндама немесе шығарма және мәтінмен жұмыс;
Математика бойынша — есептеу дағдылары, есеп шығару және пайымдауды қамтитын бақылау жұмысы;
Сондай-ақ жобалық және практикалық жұмыстар жүргізілуі мүмкін.

Аралық бағалаудың ең жоғары балы:

2-сынып — 12 балл;
3-сынып — 14 балл;
4-сынып — 16 балл.

Тоқсандық баға екі тең бөліктен тұрады: 50% — қалыптастырушы бағалау және 50% — аралық бағалау. Қорытынды нәтиже электрондық журналда автоматты түрде есептеледі, сондықтан нәтиже мұғалім, оқушы және ата-ана үшін ашық әрі түсінікті болады.

Көркем-эстетикалық және дене шынықтыру бағытындағы пәндер

2–4 сыныптардағы музыка, бейнелеу өнері, еңбек, дене шынықтыру және цифрлық сауаттылық пәндері де бағаланады: тоқсан бойы қалыптастырушы бағалау және тоқсан ішіндегі бір аралық бағалау жүргізіледі. Жеке бақылау жұмыстары өткізілмейді. Бағалау әдеттегі сабақтар барысында жүзеге асырылады.

PYP критерийлері

Толық меңгерілді (ПМ) — 5

Оқушы оқу мақсаттары мен дағдыларын толық меңгеріп, барлық мағыналарды түсінеді. Өз білімдері мен дағдыларын қолдана алады. Сыни ойлау арқылы нақты шешімге келеді. Өз шешімін түсінікті түрде жеткізе алады. Оқу үдерісінде дербестік танытып, жеке жұмыс істей алады.

Негізгі деңгейде меңгерілді (ОО) — 4

Оқушы оқу мақсаттары мен дағдыларының басым бөлігін меңгеріп, мағыналардың көпшілігін түсінеді. Кейде өз білімдері мен дағдыларын қолдануда қиындықтар туындайды. Сыни ойлау арқылы көбінесе нақты шешімге келеді. Өз шешімін түсінікті жеткізе алады, алайда кейде қиындықтарға кездеседі. Оқу үдерісінде дербестік танытады, кейде мұғалімнің көмегіне жүгінеді.

Ішінара меңгерілді (ЧО) — 3

Оқушы оқу мақсаттары мен дағдыларын ішінара меңгеріп, мағыналарды түсінуде қиындықтарға тап болады. Білімдері мен дағдыларын қолдануда қиындықтар туындайды. Нақты шешімге келуге тырысады. Өз шешімін жеткізуде қиындықтарға кездеседі, бірақ оқу үдерісін жалғастыруда. Оқу барысында мұғалімнің көмегіне жиі жүгінеді.

Меңгерілмеген (НО) — 2

Оқушы оқу мақсаттары мен дағдыларының басым бөлігін меңгермеген және мағыналарды түсінуде қиындықтарға тап болады. Білімдері мен дағдыларын қолдануда қиындық көреді. Дұрыс шешімге келе алмайды. Оқу үдерісінде тек мұғалімнің көмегіне жүгінеді.

Бағаланбайды — НО

Есепте көрсетілген бағдарлама бөлімі оқушымен қарастырылмағандықтан немесе оқушының сабаққа қатыспауына байланысты бағаланбайды.

PYP критерийлерін мемлекеттік стандарт бағаларына сәйкестендіру

PYP критерийі	Көрсеткіш	Пайыз	Баға
Меңгерілмеген (НО)	Қанағаттанарлықсыз	0–39%	2
Ішінара меңгерілген (ЧО)	Қанағаттанарлық	40–64%	3
Негізгі деңгейде меңгерілген (ОО)	Жақсы	65–84%	4
Толық меңгерілген (ПО)	Өте жақсы	85–100%	5

Зерттеу бағдарламасы 2026–2027

1-тоқсан: 02.09–23.10 (8 апта)
2-тоқсан: 02.11–25.12 (8 апта)
3-тоқсан: 11.01–19.03 (10 апта)
4-тоқсан: 29.03–21.05 (8 апта)

Сынып	Unit 1	Unit 2	Unit 3	Unit 4	Unit 5	Unit 6
Кезең	02.09–09.10	12.10–20.11	23.11–25.12	11.01–19.02	22.02–09.04	12.04–21.05
1-сынып	Мектебім	Отбасым және достарым	Біздің әлем	Жер және ғарыш	Уақыт сырлары	Менің қауіпсіздігім
2-сынып	Менің құндылықтарым	Адам және табиғат	Ауа мен су	Мерекелер мен салт-дәстүрлер	Күш және қозғалыс	Қауымдастықтар
3-сынып	Био Әлем	Денсаулық	Өмір - тіршілік негізі	Өнер	Кеше, бүгін, ертең	Табиғат заңдылықтары мен адам өмірі
4-сынып	Менің Отанымдағы табиғат тіршілігі	Мәдени мұра	Табиғи ресурстар	Технологиялар	Менің шығармашылық әлемім	Өркениет - PYP көрме

Әр юнит зерттеу кезеңдерінен өтеді: Tuning in → Finding out → Sorting out → Going further → Making conclusions → Taking action.